Waarom twijfelen aan je geloof niet erg is. Sterker nog, het brengt iets goeds.

Gister mocht ik een spreekbeurt houden in Houten bij een Jeugddienst van een PKN kerk en ze hadden me gevraagd om te spreken over geloofstwijfel. Ik had nog niet eerder over dit onderwerp gesproken en vond het mooi om hiermee aan de slag te gaan. We praten hier weinig over en dat is eigenlijk wel jammer. Het is een belangrijk onderwerp wat veel leeft. En tegelijk kan er in de kerk nog wel eens het gevoel bestaan dat je eigenlijk niet mag twijfelen. Mensen die ernstig twijfelen worden niet zo snel gevraagd om leiderschapsposities in te nemen en we praten er liever ook niet teveel over, behalve dat we iemand proberen te overtuigen.

En we twijfelen allemaal.

s’Ochtends als de wekker gaat. Ga ik eruit of blijf ik nog even liggen? Als ik mijn kledingkast open doe. Doe ik dat rode of dat blauwe overhemd aan? Als ik in de keuken sta. Neem ik koffie of thee? (nee, daar twijfel ik eigenlijk niet. Koffie natuurlijk). Ga ik met de fiets of met de auto naar m’n werk? Zodra we meerdere min of meer gelijkwaardige keuzes hebben, twijfelen we. Maar ook twijfel waar we minder grip op hebben. Hoe reageerde hij op mijn opmerking? Wat vindt zij van me? Zien ze mij zitten voor die plek?

Kortom, het leven zit vol twijfel. En het is dus helemaal niet zo gek dat ook geloven en God omgeven kunnen worden door twijfel.

In de bijbel wordt overigens ook volop getwijfeld. Al vanaf het eerste verhaal. Adam en Eva twijfelden over de goedheid van God. Abraham twijfelde over de belofte van God. Mozes twijfelde of hij wel geschikt was. Job twijfelde over God op zo’n beetje alle fronten. Gideon twijfelde of God de overwinning zou geven. David twijfelde continu aan Gods betrokkenheid op zijn leven. Lees bijvoorbeeld eens psalm 22.

Maar het allermooiste vers uit de bijbel over twijfel vind je in Mattheus 28. Stel je voor. Je bent een jaar of achttien en drie jaar geleden werd je geroepen om een hele bijzondere rabbi te volgen. Jezus. En je trekt drie jaar met hem op. Je ziet hem de meest bizarre dingen doen. Hij veranderd water in wijn, hij geneest zieken, hij roept iemand terug uit de dood, hij loopt over water, hij stuurt een groep boze geesten in een kudde varkens en veranderd vijf pistoletjes en twee gerookte makreeltjes in een maaltijd voor meer dan vijfduizend mensen. Vervolgens hangt hij aan een kruis, sterft en komt terug uit de dood. Hij laat zich zien en ze mogen hem aanraken. Ze eten samen en weten: Jezus leeft. En dan op het punt dat Jezus terug gaat naar zijn Vader staat er in vers 17:

En toen zij Hem zagen, aanbaden zij, maar sommigen twijfelden.

Ik vind dat zo mooi. Sommigen twijfelden. Na alles wat ze hadden meegemaakt… 

Kortom, wat ik dan ook vooral hoopte mee te geven aan mijn luisteraars: Het is OK om te twijfelen. Het hoort bij het leven.

Sterker nog, ik geloof dat twijfel ook juist iets moois kan bewerken. Iets goeds. Toen ik naar mijn eigen proces keek en de reis die ik heb gemaakt kwam ik tot drie belangrijk positieve uitwerkingen van mijn twijfel.

Twijfel maakt je echter

Twijfelen rond geloofszaken is heel normaal. Twijfel zelf hoort bij het leven. Dus kom er gewoon voor uit! Praat erover! Ga ermee aan de slag! En dan zal je zien. Twijfel zet je in beweging en brengt daarmee dichter bij jezelf. Het maakt je echter. Je gaat van de dingen die eigenlijk niet bij jou horen langzaam afscheid nemen.

In mijn reis met God was op een gegeven moment het gebrek aan relevantie de belangrijkste oorzaak van mijn persoonlijke geloofstwijfel. Ik was opgegroeid in een traditionele kerk waar we veel met zaken bezig waren die zich binnen de kerkmuren afspeelden. Wel of geen band in de kerk. Wel of geen vrouwen in het ambt. Wel of geen zingend amen aan het einde van de dienst. We hadden het vooral over onszelf (in ieder geval in mijn beleving). En op een gegeven moment zag ik het nut er niet meer van in. Wat heeft dit de wereld te bieden? Waarom zou ik nog geloven? En dus ging ik twijfelen. Maar die twijfel zette me wel in beweging. Ik moest over mijn geloof nadenken. En dat heeft me een stuk meer echtheid opgeleverd.

Twijfel maakt je nederiger

Geloofstwijfel maakt je ook een stuk nederiger. Ik ben gaan ontdekken dat er eigenlijk niets zo onaantrekkelijk is als een christen met alle antwoorden. De wereld zit niet te wachten op mensen die over alles wat te zeggen hebben. De wereld zit te wachten op liefde, genade, aandacht en bewogenheid. En twijfel maakt dat je wat voorzichtiger wordt. Er is teveel te zeggen over God. God past niet een doosje. Je kunt hem niet vangen in zeker weten. Twijfel hoort bij zoiets groots en mysterieus als God. Twijfel maakt God dus ook groter. Het laat Hem meer zijn wie Hij is. Te groot om te begrijpen. Ik moest daarbij denken aan een gigantische puzzel van wel een miljoen stukjes waarvan je maar een paar stukjes in je handen hebt. Dat is wat je weet over God. Het meest dus ook vooral niet. En soms merk ik dat ik stukjes weer even kwijtraak.

Ik heb zelfs wel eens momenten dat ik voor mijn gevoel maar één puzzelstukje in mijn handen heb. Namelijk dat God schepper is. Meer niet. Ik kan niet geloven dat er uit niets iets is ontstaan. Daar moet een schepper aan het begin staan. Dat vind ik rationeel de beste optie. Dan ben ik bijvoorbeeld het stukje dat zegt dat God persoonlijk is even kwijt. Dat Hij mij ziet. Hoort. Verhoort.

Twijfel maakt je sterker

En uiteindelijk geloof ik dus dat twijfel je sterker maakt. Ik zei dat twijfel je in beweging zet en dichter bij jezelf brengt. Je echter maakt. En nederiger. Maar groei zonder twijfel is op een bepaalde manier bijna onmogelijk. Bij iets nieuws komt denk ik altijd een bepaalde vorm van twijfel kijken. Misschien ben je wel opgegroeid in een omgeving waar het niet ok was om te twijfelen. Waar je hier geen ruimte voor ervoor. Dan is zo’n post als de mijne vandaag misschien wel nieuw voor je op een bepaalde manier. Dan komt er nieuwe informatie binnen. En daar moet je wat mee. Daar moet je over nadenken. Mee worstelen. En dat brengt twijfel met zich mee. Maar zo’n veranderingsproces maakt je sterker. Bovendien interessanter.

Ik heb in mijn eigen leven gemerkt dat door de twijfel heen, datgene wat overblijft ook meer waard is. Het is dieper geworteld. Minder gevoelig voor de omgeving. Sterker dus.

Dus wat doe je met twijfel?

Iedere spreekbeurt heeft een praktisch appél nodig. Dus ook de mijne. Wat kun je hier nu mee? Een praktische tips om met twijfel om te gaan. Allereerst, loop er niet voor weg. Omarm het. Praat erover. En blijf er wel mee bezig. Dan alleen kan twijfel iets moois bewerken in je leven. Als je er niets mee doet en het alleen maar laat etteren heb je kans dat je alleen maar stil komt te staan. En als laatste, iets wat mij erg heeft geholpen: Ga iets goeds doen. Zet je geloof in beweging. Het liefst iets sociaals. Ik heb gemerkt dat als ik praktisch aan de slag ga met de bijbelse opdracht om om te zien naar de armen, de weduwen, de wezen, mijn geloof(stwijfel) in een ander perspectief komt te staan.

Een aanrader om verder te lezen: Het boek “De stilte van God” van Reinier Sonneveld. De meeste dingen die ik had ontdekt noemt hij ook maar nog meer en uitgebreider. Onder andere thema’s als ‘geloof en wetenschap’ en ‘geestelijke strijd’ pakt hij uitgebreid aan.