Waarom ik door de VS het postchristelijke tijdperk beter ben gaan begrijpen

Ik merkte dat ik de laatste jaren, eigenlijk na 11 september 2001 steeds meer een hekel aan Amerika kreeg. Het imperialisme, de arrogantie, natuurlijk de ellende met Irak, Amerika was ‘sooo yesterday’. Amerikanen waren te zelfverzekerd, nederigheid leek ver te zoeken en egoïstisch. Ze rijden in veel te grote auto’s, hebben zelfs in de vuilnisbak nog airconditioning en ze hebben de feiten tegen zich: Amerika verbruikt met zijn 400 miljoen inwoners (slechts 5% van de wereldbevolking) ruim 26% van onze energie. Amerika was zeg maar de stoere bink bij het zwembad waar iedereen last van heeft, maar niemand durft er wat van te zeggen. Inmiddels is de ergenis, bij mij persoonlijk maar sinds de verkiezingen denk ik ook wel breder, wat milder. Zeker na mijn vakantie. Maar wellicht een andere post aan wat er zo bewonderingswaardig aan de VS is.

Maar de impopulariteit van Amerika nam, in ieder geval onder de wat linksgeoriënteerde lieden, steeds meer toe de laatste jaren. En Europa was was helemaal in. Wij hadden pas een rijke cultuur, vol met diversiteit. Onze historie kent hele diepe wortels. Amerika is gesticht door Europeanen en is eigenlijk met zijn 400 jaar geschiedenis maar een heel jong land. En New York is nota bene van Nederland geweest toen het nog nieuw Amsterdam heette. En Amerika is christelijk. Heel christelijk. En daarmee bedoel ik niet dat iedereen Jezus volgt en zijn woorden serieus neemt. Maar men is christelijk. Het land waar alles kan, het is nog steeds een christelijk land. Dit stamt nog uit de middelleeuwen toen men christen, moslim of wat dan ook was op basis van nationaliteit en niet zozeer op basis van persoonlijke keuzes. Als je Nederlander was, was je protestant. Op die manier heeft het christendom de samenleving diep beïnvloed. Democratie, onze waarden en normen, burgelijke stand, het is allemaal gebaseerd op het christelijk geloof. Zo ook in Amerika. (als reactie daarop kwam er ook binnen de VS een sterke beweging op gang met de nadruk op persoonlijke bekering en of je wel ‘born again’ bent, maar daarover later misschien meer). Punt is: hoewel in Europa de tekenen van onze christelijke wortels nog best wel zichtbaar zijn, zijn we absoluut een post-christelijk land in vergelijking met de VS.

Later realiseerde ik me dieper wat er aan het gebeuren is met christendom in de wereld op basis van ons bezoek het Arches National Park.Wie ervan gehoord heeft, weet wat ik bedoel. De immense ‘bogen’ die langzaam door de natuur ontstaan zijn. Ontzagwekkend en indrukwekkend. Maar de geschiedenis van deze ‘arches’ deed me denken aan de geschiedenis van het christendom. Even een microles geografie, maar blijf er even bij. Waar nu het park Arches te vinden is was vroeger (waarschijnlijk miljoenen jaren geleden) een zee. In de loop van de geschiedenis is deze zee langzaam verdampt, wat ervoor zorgde dat er een enorme zoutvlakte ontstond. In de loop der (miljoenen) jaren woei er langzaam zand over deze zoutvlakte. Zand wat in de loop der (miljoenen) jaren versteende. Dit creëerde landschappen die voor delen vandaag te zien zijn, zoals de ‘versteende duinen’. Het is bijzonder om te zien dat dit zo duidelijk vroeger gewone zandduinen zijn geweest. Maar in de derde fase stroomde er weer water door dit versteende zandlandschap. En dat water zorgde ervoor dat de onderliggende zoutlaag oploste in het water. Doordat deze laag onder de steenlaag als het ware langzaam verdween begon het steen erboven te bewegen. Zo ontstonden de ontzagwekkende ‘bogen’ geheel door de natuur gevormd. Wat er gebeurde in Arches gebeurde in Europa met het Christendom. Toen het Christendom langzaam institutionaliseerde en zijn invloed liet zien in ieder aspect van de samenleving was vrijwel iedereen christen. Maar in de loop der jaren loste ‘het hart’ van het christendom op. Secularisatie trad in en mensen geloofde niet meer in de God die het christendom predikte. De zoutlaag waarop zoveel gebouwd was, verdween. En dat brengt beweging in het gesteente wat erop ontstaan is. Waarom mogen homoseksuelen niet trouwen? Waarom maken we ons zo druk om abortus? Waarom drugsbeleid niet gedogen? Waarom ontwikkelingshulp? Waarom niet een strak asielbeleid en iedereen gewoon terugsturen? Al dat soort vragen worden gesteld in de context van dit ‘bewegende christelijke landschap’. Als je geen christen bent maar wel nog met allerlei structuren te maken hebt kun je je voorstellen dat er barsten komen in dit gesteente.

In Amerika klapperden mijn oren toen ik hoorde dat 90% van de Christenen McCain stemt waarvan velen puur op basis van abortusbeleid en homohuwelijk. Los van mijn persoonlijke opvattingen over deze hete hangijzers, is dit echt waar Amerikaanse christenen zich op willen profileren? Obama die ‘omziet naar de wezen en de weduwen’ en zich druk maakt om het ‘juk van de onderdrukten’ lijkt van minder belang? Zoals mijn Amerikaanse vriend Steve terecht opmerkte: “A lot of Christians our more concerned with abortion and the marriage of homosexuals than with Jesus.” Ander typerend voorbeeld: homeschooling onder christenen is heel normaal uit angst voor indoctrinatie van wereldse denkbeelden als evolutie en wat al niet meer.

In Europa, in Nederland kunnen we ons dit niet meer permitteren. We leven in een post-christelijk land. De kerk is van het centrum van de samenleving naar de marges verschoven. En dat biedt eigenlijk vooral veel kansen. We zullen ons moeten herbezinnen op hoe het koninkrijk van God eruit ziet. Hoe brengen we genade in plaats van veroordeling, relevantie in plaats van dogmatiek waar de post-christelijke Europeaan simpelweg niet meer mee uit de voeten kan. Hoe staan we in wereld en zijn we licht en zout in plaats van ons af te sluiten met onze eigen sportclubs, scholen, vriendenclubs, radiostations (ik lachte me rot op de interstate in Colorado) enzovoorts.

Ik las vanochtend uit Jesaja. En ik werd weer getroffen door dat kleine zinnetje uit Jesaja 61: For I, the Lord, love justice. I hate robbery and wrongdoing (vs. 8a). God houdt van gerechtigheid! De roeping van de kerk is aan te sluiten bij Gods missie to bring good news to the poor. To comfort the brokenhearted and to proclaim that captives will be released and prisoners will be freed. (vs 1-2)
Laten we boodschap van het Koninkrijk niet langer vergeestelijken en ons druk maken om de groeiende mensenhandel. Om ontwikkelingssamenwerking en armoede in eigen land en daarbuiten, om gedwongen prostitutie in de straten van Amsterdam en die van Mumbai. Om de groeiende depressiviteit onder de Nederlandse bevolking. Laten we ons druk maken om eenzaamheid, om de verhardende jeugd en straatcultuur, om Co2 uitstoot en innovatie van duurzame energie. Om gelijke kansen.

Ons paradigma moet om: Gods church doesn’t need a mission: Gods mission needs a church