De weg naar binnen… De innerlijke oefening van meditatie

Een van de christelijke boeken die mij het diepst heeft gezegend en beinvloed in mijn wandel met God is ‘het feest van de navolging’ van Richard Foster. Een Nederlandse vertaling van het boek ‘the celebration of discipline’. In dit boek reikt Richard Foster geestelijke oefeningen aan die ons in staat stellen om af te steken naar de diepte. We hebben in onze tijd geen behoefte aan een groter aantal intellectuele mensen. We hebben meer mensen nodig met diepgang. De klassieke geestelijke oefeningen die al vanaf de vroege kerkgeschiedenis door onze kerkvaders zijn beoefend openen ons leven voor het werk van God. Met het bestuur van NSA zijn we deze oefeningen aan het verkennen. Afgelopen woensdag hebben we nagedacht over de geestelijke oefening van meditatie en ik heb het vermoeden dat ik er zelf nog het meest door gezegend was…

De geestelijke oefeningen zijn ook een antwoord op de spanning die we dikwijls ervaren tussen wet en genade. Innerlijke verandering en gerechtigheid is een gave van God die we in ontvangst mogen nemen. Soms ervaren we wellicht de verleiding dat er vervolgens niets is wat wij kunnen doen. Als alle menselijke inspanning eindigt in een moreel faillissement (en dat weten we vaak uit eigen ervaring), en als de gerechtigheid een genadegave van God is (zoals de Bijbel duidelijk zegt), is dan niet de logische conclusie dat we moeten wachten tot God komt en ons verandert? Vreemd genoegd is dit niet geval, aldus Foster. De analyse is juist: het menselijk streven is inderdaad niet voldoende en de gerechtigehid is inderdaad een gave van God. Alleen de conclusie is onjuist, want gelukkig is er wel iets wat wij kunnen en moeten doen. We zitten niet gevangen in het dilemma van of menselijke inspanning of passief wachten. God heeft ons hulpmiddelen, ‘geestelijke oefeningen’, gegeven als een manier om zijn genade te ontvangen. De geestelijke oefeningen zijn dus eigenlijk beter gezegd ‘de weg van de beoefening van de genade’. Het is ‘genade’ omdat het een geschenk is; het is ‘oefening’ omdat er iets is wat wij moeten doen.


Meditatie

Hoewel meditatie als fenomeen een beetje een oosterse associatie heeft gekregen is christelijke meditatie al zo oud als de kerk zelf. Ook voor Joden was meditatie een dagelijkse oefening. De bijbel staat vol met voorbeelden van mensen die mediteerden over Gods woorden. Hoe lief heb ik uw wet! Zij is mijn overdenking de ganse dag. Ik weehoud mijn voeten van alle bozen opden, opdat ik uw woord onderhoude… Ik wijk niet af van verordeningen, want Gij onderwijst mij (Ps 119:97; 101, 102). Isaak ging tegen het vallen van de avond uit om te peinzen in het veld (Gn 24:63). Welzalig wie aan de wet van de Heer zijn welgevallen heeft dien wet overpeinst bij dag en bij nacht (Ps 1:2). De oude priester Eli herkende Gods stem en hij hielp de jonge Samuel die stem herkennen (1 Sm 3:1-18), Elia bracht dagen en nachten in de woestijn door om de stille stem van de Eeuwige te leren kennen (1 Kn 19:8-18), Jesaja zag in zijn roepingsvisioen de Allerhoogste in al Zijn heerlijkheid en hoorde de stem van de Heer zeggen: Wie zal ik zenden? Wie zal uitgaan voor ons aangezicht? (Js 6:1-8) en Jezus zelf maakte er een gewoonte van zich regelmatig van zijn drukke bediening af te zonderen en een ‘eenzame plaats’ te zoeken om te bidden (Mt 14:3; Mt 4:1-11; Lk 5:16; Lk 6:12).

Richard Foster zegt over medidatie:

Christelijke meditatie is, eenvoudig gezegd, het vermogen om Gods stem te verstaan en Zijn woord te gehoorzamen. Ik kan het niet ingewikkelder maken. Het heeft niets van doen met allerlei verborgen mysteriën, met geheime mantra’s of hersengymnastiek, niet met een esoterische vlucht in het kosmisch bewustzijn. De waarheid is dat de Schepper van het heelal, de Eeuwige en Allerhoogste, ernaar verlangt om met ons te communiceren. In de Hof van Eden spraken Adam en Eva met God en God sprak met hen. Er was dialoog. (…) Het ging om een intieme relatie, om gemeenschap.

In meditatie groeit een, zoals Thomas a Kempis dat noemt “vertrouwelijke vriendschap met Jezus”. Door te mediteren scheppen we de ruimte voor God om ons te ontmoeten en te veranderen. De woorden ‘zie, ik sta aan de deur en ik klop’, waren gericht aan gelovigen! Jezus wil maaltijd met ons houden. Intimiteit en gemeenschap.

Lectio Divina

Hoewel er verschillende vormen van medidatie zijn beperk ik me op dit moment tot een van de meest bekende. Lectio Divina, ofwel, Divine reading, een Heilig lezen. Het is de woorden van God op zo’n manier laten inzinken dat God de ruimte krijgt er op nieuwe manieren doorheen te spreken. Waar studie gericht is op exegese is meditatie, lectio divina, gericht op het toepassen, ontvangen en eigen maken van de schrift. Bonhoeffer zegt treffend: Zomin als je de woorden, die een geliefde tot je richt, analyseert, maar deze aanvaardt als tot jou gesproken, aanvaard zo het Schriftwoord en overdenk het in je hart, zoals Maria deed. Het Lectio Divina kent vier stappen:

Lectio
This first moment consists in reading the scriptural passage slowly, attentively several times. Many write down words in the scripture that stick out to them or grasp their attention during this moment.

Meditatio
The Christian, gravitating around the passage or one of its words, takes it and ruminates on it, thinking in God’s presence about the text. He or she benefits from the Holy Spirit’s ministry of illumination, i.e. the work of the Holy Spirit that imparts spiritual understanding of the sacred text. It is not a special revelation from God, but the inward working of the Holy Spirit, which enables the Christian to grasp the revelation contained in the Scripture.

Oratio
This is a response to the passage by opening the heart to God. It is not an intellectual exercise, but an intuitive conversation or dialogue with God.

Contemplatio
This moment is characterized by a simple, loving focus on God. In other words, it is a beautiful, wordless contemplation of God, a joyful rest in his presence.

Ik werd zelf opnieuw uitgedaagd om ook mijn verbeelding te gebruiken in het overdenken van de Schrift. Alexander Whyte schrijft heel mooi: Uw verbeelding, gezalfd met olie, opent voor u opnieuw het Nieuwe Testament. De ene keer bent u de tollenaar, het volgende moment de verloren zoon… dan weer Maria van Magdalena, of Petrus in de voorhof… Tot het hele Nieuwe Testament uw eigen autobiografie is.